Όταν σκεφτόμαστε μια επέμβαση για καρκίνο του μαστού, η προσοχή μας στρέφεται συνήθως στη χειρουργική ουλή. Όμως η ουλή είναι μόνο το ορατό μέρος της διαδικασίας επούλωσης.Πίσω από μια φαινομενικά απλή γραμμή στο δέρμα, ο ουλώδης ιστός μπορεί να περιορίζει την κίνηση, να προκαλεί πόνο και να επηρεάζει ουσιαστικά την καθημερινότητα του ατόμου. Η σωστή αξιολόγηση και η έγκαιρη φυσικοθεραπευτική παρέμβαση μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στην αποκατάσταση της λειτουργικότητας και, τελικά, στη βελτίωση της ποιότητας ζωής. Για να κατανοήσουμε όμως γιατί συμβαίνει αυτό, χρειάζεται πρώτα να ξεκαθαρίσουμε μια σημαντική διαφορά: η ουλή δεν είναι το ίδιο με τον ουλώδη ιστό.

Η ουλή δεν είναι ο ουλώδης ιστός

Πολλές φορές οι δύο αυτοί όροι χρησιμοποιούνται σαν να είναι ταυτόσημοι. Στην πραγματικότητα όμως περιγράφουν δύο διαφορετικές καταστάσεις. Η ουλή είναι το τελικό, ορατό αποτέλεσμα της επούλωσης πάνω στο δέρμα. Μπορεί να είναι επίπεδη και σχεδόν ανεπαίσθητη ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, να είναι υπερτροφική ή χηλοειδής. Με την πάροδο του χρόνου συνήθως γίνεται πιο απαλή και λιγότερο εμφανής. Ο ουλώδης ιστός, αντίθετα, είναι ο νέος ιστός που δημιουργείται κάτω από το δέρμα κατά τη διάρκεια της επούλωσης. Αποτελείται κυρίως από κολλαγόνο, είναι λιγότερο ελαστικός από τον φυσιολογικό ιστό και δεν διαθέτει πάντα τις ίδιες λειτουργικές ιδιότητες. Δεν είναι ορατός, όμως μπορεί να επηρεάζει σημαντικά την κίνηση και τη λειτουργία της περιοχής.

Το σώμα έχει τον δικό του τρόπο να επουλώνει

Το δέρμα είναι το μεγαλύτερο όργανο του ανθρώπινου σώματος. Προστατεύει τον οργανισμό, λειτουργεί ως φυσικός φραγμός απέναντι στα μικρόβια, διαθέτει περισσότερες από 1,5 εκατομμύρια νευρικές απολήξεις και συμμετέχει στην αντίληψη του πόνου. Παράλληλα απορροφά ουσίες από το περιβάλλον και αποτελεί σημαντικό δείκτη για την εκδήλωση διαφόρων παθήσεων.

Όταν το δέρμα τραυματίζεται, όπως συμβαίνει μετά από μια χειρουργική επέμβαση, ενεργοποιείται μια πολύπλοκη διαδικασία επούλωσης. Ο οργανισμός παράγει κολλαγόνο για να αποκαταστήσει τη βλάβη και να κλείσει το τραύμα. Η διαδικασία αυτή μπορεί να διαρκέσει από μερικές εβδομάδες έως αρκετούς μήνες, μέχρι να ολοκληρωθεί η αναδιαμόρφωση των ιστών.

Τι πραγματικά συμβαίνει μετά από μια επέμβαση στον μαστό

Μετά από μια μαστεκτομή ή άλλη επέμβαση στον μαστό, η γυναίκα βλέπει μόνο το σημάδι της χειρουργικής τομής. Ο ουλώδης ιστός όμως αναπτύσσεται βαθύτερα: κάτω από την ουλή, στο σημείο όπου αφαιρέθηκε ο μαστός, γύρω από τους μυς και τους γειτονικούς ιστούς. Εάν έχει προηγηθεί λεμφαδενικός καθαρισμός, σχηματίζεται και στην περιοχή της μασχάλης.

Γι' αυτό και πολλές φορές τα συμπτώματα δεν συμβαδίζουν με την εικόνα της ουλής.

Η ουλή μπορεί να προκαλεί ένα ήπιο αίσθημα τραβήγματος ή ευαισθησίας. Ο ουλώδης ιστός όμως είναι εκείνος που μπορεί να δημιουργεί σφίξιμο, αίσθημα βάρους, περιορισμό της κινητικότητας, δυσκαμψία, ακόμη και βαθύ ή χρόνιο πόνο. Σε ορισμένες περιπτώσεις εμφανίζονται καυσαλγία, μυρμήγκιασμα ή αίσθημα ηλεκτρισμού, ενώ κατά την ψηλάφηση διαπιστώνεται σκληρότητα κάτω από το δέρμα.

Όταν η καθημερινότητα γίνεται πιο δύσκολη

Οι συμφύσεις και η ίνωση που μπορεί να αναπτυχθούν στον ουλώδη ιστό επηρεάζουν την ελαστικότητα των ιστών και περιορίζουν την κίνηση. Έτσι, δραστηριότητες που μέχρι πρότινος θεωρούνταν αυτονόητες, όπως το να σηκώσει κάποια το χέρι της, να ντυθεί ή να κινηθεί ελεύθερα, μπορεί να συνοδεύονται από πόνο ή δυσκολία. Η αντιμετώπιση αυτών των λειτουργικών περιορισμών αποτελεί ουσιαστικό μέρος της αποκατάστασης και δεν πρέπει να υποτιμάται.

Η συμβολή της φυσικοθεραπείας

Η φυσικοθεραπευτική παρέμβαση δεν περιορίζεται στη φροντίδα της ουλής. Στόχος της είναι η αποκατάσταση της κινητικότητας, της ελαστικότητας και της λειτουργίας των ιστών μέσα από εξειδικευμένες τεχνικές διαχείρισης των ουλών, όπως τεχνικές αντλίας, θωπείας, διάτασης, κινητοποίησης των πλευρών, του διαφράγματος και της μασχάλης. Η επιλογή τους γίνεται πάντοτε εξατομικευμένα και ανάλογα με τις ανάγκες του κάθε ατόμου.

Η παρέμβαση εφαρμόζεται μόνο όταν η επούλωση το επιτρέπει και αφού αποκλειστούν καταστάσεις όπως λοίμωξη, εξίδρωμα, ανοικτές τομές, πρόσφατο αιμάτωμα ή άλλες αντενδείξεις που απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή.

Παράλληλα, το άτομο έχει ενεργό ρόλο στην αποκατάσταση. Η καθημερινή αυτοδιαχείριση της ουλής, με ενυδάτωση, χρήση κατάλληλων σκευασμάτων και εφαρμογή των τεχνικών που έχει διδαχθεί από τον φυσικοθεραπευτή, συμβάλλει στη βελτίωση της κινητικότητας και της ποιότητας των ιστών. Η αυτομάλαξη για λίγα λεπτά καθημερινά αποτελεί μέρος αυτής της φροντίδας.

Αποκατάσταση σημαίνει ποιότητα ζωής

Η αποκατάσταση μετά από καρκίνο του μαστού δεν αφορά μόνο την επούλωση μιας χειρουργικής τομής. Αφορά την αποκατάσταση της λειτουργικής επικοινωνίας των ιστών, της κινητικότητας του μαστού και της μασχάλης, της ενυδάτωσης των ιστών και, τελικά, της ποιότητας ζωής του ανθρώπου.

Με σεβασμό στις ιδιαίτερες ανάγκες της μεταογκολογικής περιόδου, μέσα από μια προσωποκεντρική προσέγγιση και σε στενή συνεργασία με τον θεράποντα ιατρό και τη διεπιστημονική ομάδα, η φυσικοθεραπεία συμβάλλει ουσιαστικά ώστε η γυναίκα να επανέλθει με μεγαλύτερη άνεση, ασφάλεια και αυτοπεποίθηση στην καθημερινότητά της. Γιατί η πραγματική αποκατάσταση δεν σταματά στην επούλωση της ουλής• συνεχίζεται μέχρι να αποκατασταθεί η λειτουργία και η ποιότητα ζωής.

Της Ελένης Χριστοδούλου

Φυσικοθεραπεύτρια – Θεραπεύτρια Λεμφοιδήματος

Υπεύθυνη Υπηρεσίας Φυσικοθεραπείας, Αντικαρκινικός Σύνδεσμος Κύπρου